AFA TNB: Kenapa Bil Elektrik Naik Turun Setiap Bulan

Sejak 1 Julai 2025, baris ICPT yang anda biasa cari di bahagian bawah bil TNB sudah tiada. Di bawah RP4, tempatnya diambil oleh AFA atau Automatic Fuel Adjustment. AFA TNB ialah pelarasan bulanan yang menaikkan atau menurunkan caj tenaga anda mengikut kos bahan api dan kos penjanaan pada bulan berkenaan. Ia boleh keluar sebagai surcaj (tambahan) atau rebat (potongan). Itulah sebab dua bil dengan penggunaan kWh yang hampir serupa boleh berbeza beberapa ribu ringgit, dan kenapa jawapan "bulan ini kita guna lebih" selalunya tidak tepat.

Baca versi Bahasa Inggeris: Automatic Fuel Adjustment (AFA) Explained

Apa itu AFA TNB dan kenapa ia menggantikan ICPT?

AFA ialah mekanisme lulus-kos (pass-through) yang melaraskan caj tenaga anda apabila kos bahan api sebenar berbeza daripada kos asas yang digunakan semasa tarif ditetapkan. Konsepnya sama seperti ICPT, tetapi kitarannya lebih pantas. ICPT disemak setiap enam bulan, jadi kejutan harga arang batu atau gas mengambil masa lama sebelum sampai ke bil anda, kemudian datang sekali gus dalam satu blok besar. AFA pula dilaraskan bulanan, jadi pergerakan kos sampai lebih awal tetapi dalam saiz yang lebih kecil setiap kali.

Kesan praktikalnya kepada pengurus fasiliti: bil anda kini ada satu komponen yang berubah setiap bulan tanpa sebarang kaitan dengan apa yang berlaku di premis anda. Chiller anda tidak berubah, syif kilang tidak berubah, tetapi kadar sen/kWh berkesan tetap bergerak. Jika belanjawan tenaga anda masih dibina atas andaian kadar tetap, anda akan sentiasa terlebih atau terkurang bajet.

Di mana AFA duduk dalam struktur bil RP4?

AFA ialah satu daripada lima komponen bil di bawah RP4. Empat yang lain ialah Caj Tenaga (sen/kWh), Caj Kapasiti, Caj Rangkaian, dan Caj Runcit yang tetap dalam RM sebulan. RP4 berkuat kuasa dari 1 Julai 2025 hingga 31 Disember 2027 untuk Semenanjung Malaysia, dan ia turut memansuhkan kategori lama B, C1, C2, E1, E2 dan E3. Sekarang pengelasan ikut voltan: Voltan Rendah (>50V hingga 1kV), Voltan Sederhana (1 hingga 50kV) dan Voltan Tinggi (>50kV), setiap satu dengan pilihan Umum (General) atau Time-of-Use (ToU).

Yang penting untuk difahami: AFA dikenakan atas jumlah kWh anda. Ia tidak menyentuh caj permintaan. Bagi pengguna Voltan Sederhana, caj permintaan dikira per kW pada selang 30 minit tertinggi dalam sebulan, iaitu permintaan maksimum atau Maximum Demand (MD). Kadarnya RM89.27/kW/bulan untuk Umum (RM29.43 kapasiti campur RM59.84 rangkaian) dan RM97.06/kW/bulan untuk ToU (RM30.19 campur RM66.87). Puncak 1,000 kW bermakna kira-kira RM89,270 hingga RM97,060 sebulan untuk caj permintaan sahaja, dan angka itu tidak bergerak walau AFA naik atau turun.

Jadi bil anda sebenarnya ada dua enjin berasingan: satu didorong oleh kWh (termasuk AFA), satu lagi didorong oleh kW puncak. Jika anda belum biasa dengan susunan ini, mulakan dengan cara membaca bil elektrik TNB baris demi baris sebelum meneruskan.

Kenapa bil naik walaupun penggunaan sama?

Ada tiga sebab lazim, dan hanya satu daripadanya AFA.

Pertama, kadar AFA bulan itu berubah. Jika premis anda guna 300,000 kWh sebulan, setiap 1 sen/kWh pergerakan AFA bernilai RM3,000. Pergerakan 2 sen bernilai RM6,000 (anggaran ilustrasi, guna kadar sebenar yang tercetak pada bil anda). Penggunaan anda langsung tidak berubah, tetapi bil berubah.

Kedua, MD anda naik. Satu selang 30 minit yang buruk sudah cukup. Dua chiller start serentak selepas rehat tengah hari, atau genset diuji pada waktu premis penuh beban, boleh menetapkan puncak baharu yang anda bayar sepanjang bulan itu. Kadar tenaga Voltan Sederhana di bawah RP4 kira-kira 29 hingga 31 sen/kWh, jadi tambahan 50 kW pada puncak jauh lebih mahal daripada tambahan beberapa ratus kWh.

Ketiga, corak masa anda berubah di bawah ToU. Waktu puncak ialah 2:00 petang hingga 10:00 malam pada hari bekerja. Selain itu, termasuk hujung minggu dan cuti umum terpilih, dikira luar puncak. MD yang direkodkan pada waktu luar puncak tidak dicaj di bawah ToU, jadi memindahkan kerja berat ke luar waktu itu memberi kesan sebenar. Sebab lain bil membengkak dibincangkan dengan lebih terperinci dalam punca bil elektrik tinggi di premis komersial.

Bagaimana mengasingkan kesan AFA daripada kesan operasi anda?

Buat pengiraan tiga baris ini setiap kali bil sampai, sebelum anda menuduh sesiapa di lantai kilang.

Baris pertama, kesan AFA dalam RM. Ambil kadar AFA yang tercetak pada bil, darab dengan jumlah kWh bulan itu. Itulah bahagian kenaikan atau penurunan yang datang dari luar, bukan dari operasi anda.

Baris kedua, kesan isipadu. Bandingkan kWh bulan ini dengan bulan sebelumnya dan bulan yang sama tahun lepas, kemudian normalkan ikut pemacu sebenar: unit dikeluarkan, jam operasi, bilangan hari bekerja, atau suhu luar. kWh mentah tanpa penormalan hampir tidak berguna untuk kilang bermusim.

Baris ketiga, kesan permintaan. Ambil MD bulan ini tolak MD bulan lepas, darab dengan RM89.27 atau RM97.06 mengikut tarif anda. Jika beza tiga baris ini masih tidak menjelaskan kenaikan bil, barulah pergi ke faktor kuasa (power factor). Surcaj dikenakan jika faktor kuasa jatuh bawah 0.85 untuk bekalan bawah 132 kV, atau bawah 0.90 untuk 132 kV ke atas.

Selepas beberapa bulan, latihan ini menghasilkan sesuatu yang bernilai: anda dapat lihat trend kos berkesan anda dalam sen/kWh, dan anda tahu berapa banyak daripadanya anda benar-benar boleh kawal.

Apa yang boleh dikawal dan apa yang tidak

Kadar AFA tidak boleh dirunding. Yang boleh dikawal ialah pendedahan anda kepadanya, iaitu jumlah kWh. Setiap kWh yang anda buang kepada chiller yang berjalan pada jadual lama, pemampat udara yang bocor, atau pencahayaan yang menyala di zon kosong, akan didarab dengan kadar tenaga campur AFA setiap bulan.

Yang kedua boleh dikawal ialah bentuk beban anda. MD ditentukan oleh satu selang 30 minit sahaja, jadi disiplin start-up berperingkat, kawalan interlock antara peralatan besar, dan pengalihan beban ke luar waktu puncak memberi pulangan yang boleh dikira terus dalam RM. Ketiga, faktor kuasa: pastikan bank kapasitor benar-benar berfungsi, bukan sekadar terpasang di papan suis.

Sahkan kadar dan syarat semasa dengan sumber rasmi di https://www.tnb.com.my/commercial-industrial/pricing-tariffs1 dan jadual tarif myTNB di https://www.mytnb.com.my/tariff/index.html sebelum anda kunci sebarang bajet.

Data 30 minit anda ialah bukti, bukan bil

Bil TNB sampai sebulan selepas kejadian dan hanya memberi anda satu nombor puncak. Ia tidak memberitahu jam berapa puncak itu berlaku atau peralatan mana yang menyebabkannya. Untuk itu anda perlu data anda sendiri pada resolusi yang sama seperti TNB mengukur.

CobiNeural memantau tenaga secara masa nyata, menjejaki KPI Max Demand sepanjang bulan, mengesan anomali penggunaan, dan menghantar amaran melalui WhatsApp atau e-mel sebelum satu selang buruk menjadi caj sebulan. Ia juga menyokong pengebilan penyewa dan pelaporan EECA serta ISO 50001, dan boleh dipasang berdiri sendiri atau sebagai lapisan di atas BMS, PLC atau SCADA sedia ada. Mosca Malaysia dan Kah Hwa Industry antara premis yang menggunakannya.

Jika anda mahu tahu berapa banyak daripada kenaikan bil anda datang dari AFA dan berapa banyak datang dari operasi, hantar bil dan data meter anda. Kami boleh belah nombor itu bersama anda: minta demo di sini.