Caj Kapasiti dan Caj Rangkaian TNB: Maksud dan Cara Kira

Caj Kapasiti ialah bayaran untuk memastikan loji janakuasa sentiasa bersedia membekalkan elektrik ketika permintaan paling tinggi. Caj Rangkaian pula membayar grid yang membawa elektrik itu ke premis anda: talian penghantaran, pencawang dan kabel pengagihan. Kedua-dua baris ini muncul dalam bil TNB (Tenaga Nasional Berhad) sejak tarif RP4 berkuat kuasa pada 1 Julai 2025. Cara ia dikira bergantung pada kategori anda: pengguna Voltan Rendah membayarnya mengikut kWh, manakala pengguna Voltan Sederhana membayarnya mengikut kW permintaan maksimum.

Perbezaan cara kira inilah yang membuatkan ramai pemilik premis terkejut. Sebuah kilang Voltan Sederhana dengan permintaan maksimum 800 kW membayar RM71,416 sebulan untuk dua baris ini sahaja, walaupun kilang itu mengurangkan penggunaan kWh bulan tersebut.

Apa maksud caj kapasiti dalam bil TNB?

Caj kapasiti ialah bahagian bil yang membiayai kapasiti penjanaan, iaitu loji janakuasa yang perlu wujud dan bersedia walaupun tidak berjalan sepanjang masa. Grid perlu cukup besar untuk menampung waktu permintaan paling tinggi di seluruh negara, jadi kos untuk menyimpan kapasiti itu dikongsi oleh semua pengguna.

Sebelum RP4, kos ini tersembunyi di dalam satu kadar tarif. Di bawah RP4, Suruhanjaya Tenaga memecahkan bil kepada lima komponen supaya setiap kos kelihatan dengan jelas: Caj Tenaga, Caj Kapasiti, Caj Rangkaian, Caj Peruncitan (Caj Runcit) dan AFA (Automatic Fuel Adjustment). Penerangan penuh kelima-lima komponen ada dalam panduan cara baca bil TNB.

Apa maksud caj rangkaian dalam bil TNB?

Caj rangkaian membiayai sistem yang menghantar elektrik dari loji janakuasa ke meter anda. Ini termasuk talian penghantaran voltan tinggi, pencawang, kabel pengagihan, meter dan kerja penyelenggaraan grid.

Bagi kebanyakan kategori, caj rangkaian lebih tinggi daripada caj kapasiti. Untuk Voltan Sederhana tarif Am (General), caj rangkaian ialah RM59.84/kW, iaitu dua kali ganda caj kapasiti RM29.43/kW. Ini bermakna sebahagian besar bayaran permintaan anda pergi kepada kos grid, bukan kos loji janakuasa.

Berapa kadar caj kapasiti dan caj rangkaian bawah RP4?

Kadar di bawah ialah kadar Semenanjung Malaysia untuk tempoh 1 Julai 2025 hingga 31 Disember 2027, daripada jadual tarif TNB yang diluluskan Suruhanjaya Tenaga.

MD bermaksud permintaan maksimum (maximum demand), iaitu purata kuasa tertinggi yang direkodkan dalam mana-mana tempoh 30 minit sepanjang bulan. Jumlah caj permintaan Voltan Sederhana ialah RM89.27/kW untuk tarif Am dan RM97.06/kW untuk tarif ToU. Voltan Tinggi dan kategori khas mempunyai kadar sendiri, jadi jangan gunakan angka di atas untuk akaun Voltan Tinggi.

Tidak pasti kategori anda? Semak kepala bil, atau baca panduan kategori tarif TNB RP4.

Cara kira caj kapasiti dan caj rangkaian: dua contoh

Formula untuk Voltan Rendah mudah: darabkan jumlah kWh dengan kadar sen/kWh. Untuk Voltan Sederhana, darabkan MD bulan itu dengan kadar RM/kW.

Contoh 1: kedai Voltan Rendah, tarif Am, 5,000 kWh sebulan (ilustrasi).

• Caj Kapasiti: 5,000 kWh × 8.83 sen = RM441.50
• Caj Rangkaian: 5,000 kWh × 14.82 sen = RM741.00
• Jumlah dua baris: RM1,182.50

Sebagai perbandingan, Caj Tenaga kedai yang sama ialah 5,000 kWh × 27.03 sen = RM1,351.50. Jadi bagi pengguna Voltan Rendah, caj kapasiti dan rangkaian hampir sama besar dengan caj tenaga itu sendiri. Setiap kWh yang dijimatkan mengurangkan ketiga-tiga baris ini serentak.

Contoh 2: kilang Voltan Sederhana, tarif Am, MD 800 kW (ilustrasi).

• Caj Kapasiti: 800 kW × RM29.43 = RM23,544
• Caj Rangkaian: 800 kW × RM59.84 = RM47,872
• Jumlah dua baris: RM71,416 sebulan

Jika kilang yang sama berada pada tarif ToU dan MD dalam waktu puncak juga 800 kW, jumlahnya menjadi 800 × RM97.06 = RM77,648. Di bawah ToU, hanya MD yang berlaku antara 2 petang dan 10 malam pada hari bekerja dikira. Jadual penuh waktu tersebut ada dalam artikel waktu puncak dan luar puncak TNB.

Nak kira angka ini dengan data meter anda sendiri? Kalkulator permintaan maksimum TNB membaca fail data selang 30 minit anda dan mengira MD serta kos RP4 terus dalam pelayar.

Kenapa caj ini kekal tinggi walaupun penggunaan turun?

Bagi pengguna Voltan Sederhana, caj kapasiti dan caj rangkaian ditentukan oleh satu tempoh 30 minit sahaja. Katakan kilang anda mengurangkan penggunaan kWh sebanyak 10 peratus bulan ini, tetapi pada satu pagi Isnin tiga pemampat udara dan dua chiller dihidupkan serentak. Jika tempoh 30 minit itu mencatat 800 kW, caj permintaan anda tetap RM71,416 untuk sebulan penuh.

Sebab itu dua bulan dengan kWh yang sama boleh menghasilkan bil yang berbeza. Satu lonjakan yang singkat sudah cukup untuk menetapkan caj bagi keseluruhan bulan.

Pengguna Voltan Rendah tidak menghadapi masalah ini. Caj mereka mengikut kWh, jadi lonjakan singkat hanya menambah sedikit kWh dan tidak menetapkan caj untuk sebulan.

Adakah KWTBB dikenakan atas caj kapasiti dan rangkaian?

Ya. KWTBB (Kumpulan Wang Tenaga Boleh Baharu) ialah levi 1.6% ke atas caj kWh dan caj kW dalam bil, jadi caj kapasiti dan caj rangkaian turut menambah jumlah KWTBB. Pada contoh kilang 800 kW di atas, 1.6% daripada RM71,416 ialah kira-kira RM1,143 sebulan. Pengecualian dan penepian berbeza mengikut akaun, jadi semak baris KWTBB pada bil anda sendiri.

Cara kurangkan caj kapasiti dan caj rangkaian

Caranya bergantung pada kategori anda.

Voltan Rendah: kurangkan kWh. Setiap kWh yang dijimatkan mengurangkan caj tenaga, caj kapasiti dan caj rangkaian sekali gus, iaitu kira-kira 50.68 sen/kWh untuk tarif Am sebelum AFA dan KWTBB.

Voltan Sederhana: kurangkan MD. Beberapa langkah yang biasanya berkesan:

1. Jarakkan masa permulaan peralatan besar. Hidupkan chiller, pemampat dan pam satu demi satu dengan jarak beberapa minit, bukan serentak.
2. Kenal pasti tempoh 30 minit yang menetapkan MD. Data selang 30 minit menunjukkan hari dan jam sebenar puncak anda.
3. Jika anda di tarif ToU, alihkan beban berat keluar dari tempoh 2 petang hingga 10 malam pada hari bekerja.
4. Semak sama ada tarif ToU atau Am lebih sesuai. Panduan tarif ToU TNB menunjukkan cara mengujinya dengan data anda.

Langkah lebih terperinci ada dalam artikel cara kurangkan caj permintaan maksimum TNB.

Pantau puncak sebelum ia masuk ke bil

Bil TNB tiba beberapa minggu selepas puncak berlaku. Pada masa itu, tiada siapa ingat peralatan apa yang berjalan dalam tempoh 30 minit tersebut. CobiNeural memantau kW premis anda secara masa nyata dan menghantar amaran melalui WhatsApp atau e-mel apabila permintaan menghampiri had yang anda tetapkan. Pasukan anda kemudian boleh menangguhkan beban sebelum tempoh itu tamat. Platform ini boleh dipasang sendiri atau di atas BMS, PLC atau SCADA sedia ada.

Hantar salinan bil TNB anda dan, jika ada, data meter selang 30 minit selama sebulan melalui permintaan demo. Kami akan tunjukkan berapa bahagian bil anda datang daripada caj kapasiti dan rangkaian, dan bila puncak anda sebenarnya berlaku.